کشت گیاه سنبل الطیب

سنبل الطیب یکی از گیاهان دارویی هم در سراسر دنیا است. ريشه و ريزوم اين گياه در تمام کتابهای دستور دارویی به عنوان گياه دارويي معرفي شده است. مواد مؤثره آن در صنايع داروسازي استفاده فراواني دارد

خواص گیاه دارویی سنبل الطیب

سنبل الطیب یکی از گیاهان دارویی هم در سراسر دنیا است. ريشه و ريزوم اين گياه در تمام کتابهای دستور دارویی به عنوان گياه دارويي معرفي شده است. مواد مؤثره آن در صنايع داروسازي استفاده فراواني دارد. اين مواد بر روي سيستم عصبي مرکزي تأثير دارد و آرام بخش و خواب آور و ضد تشنج است. همچنين براي درمان افسردگي از آن استفاده مي‌شود. در حال حاضر، اروپا بزرگترين بازار سنبل الطيب جهان محسوب مي‌شود.

معرفی شکل گیاه سنبل الطيب

سنبل الطيب گياهي علفي و چندساله و به ارتفاع 5/0 تا 5/1 حتي 2 متر است. به ندرت به صورت بوته هاي كم و بيش چوبي ديده مي‌شود. گياهان اين تيره بيشتر در نواحی معتدل نیم کره شمالی مخصوصا منطقه مدیترانه و آسیا می‌روید. نام رایج سنبل الطیب علف گربه، والرین، والریان کوهی و سنبل کوهی است. سنبل الطيب از خانواده والریاناسه است. گياهان اين جنس در ايران، افغانستان، کشمير، روسيه، لهستان، هلند، بلژيک، ژاپن و مجارستان وجود دارد. در ايران شش گونه مختلف از اين جنس وجود دارد که در نواحي مختلف رشته کوه هاي البرز و نواحي شمالي و شمال غربي مانند مي‌شو داغ يافت می‌شود.

ریشه این گیاه ريزومي کوتاه و استوانه اي شکل است و ريزوم گياه 2 سانتي متر ضخامت دارد. انشعابات زياد گوشتي و استوانه اي به ضخامت 2 تا 5 ميلي متر به طول10 تا 15سانتي متر از ريزوم منشأ مي‌گيرند. ريشه سنبل الطیب در سال دوم، رشد و توسعه زيادي دارد، اما از سال سوم از عملکرد ريشه کم مي‌شود. قسمت مورداستفاده اين گياه ریشه است و معمولا از ريشه گياهي كه بيش از سه سال عمر دارد، استفاده می‌شود. در سال اول رويش، برگهاي طوقه اي تشکيل مي‌شود. گياهان پساز گذراندن سرماي زمستان، در سال دوم به ساقه مي‌روند.

سنبل الطیب در چه مناطقی رشد می‌کند؟

سنبل الطيب در مناطق معتدل و مرطوب به صورت وحشي در جنگل‌هاي کم درخت، در حاشيه جويبارها و گودالها، مکانهاي باتلاقی و در مراتع مي‌رويد. پراکندگي آن در مناطق کوهستاني به شکلی است که به طور معمول از ارتفاع 100 متري دامنه ها بالاتر نمي‌رود، به طوريکه به ندرت ممکن است در ارتفاعات2000 متري دیده شود.

کشت گیاه سنبل الطیب

سنبل الطيب در طول رويش به هواي معتدل و آب نسبتا زیادی نیاز دارد. در مناطقي با بارندگي سالانه بين 600 تا 700 ميلي متر مي‌توان کشت کرد. سنبل الطيب را در خاکهايي با بافت متوسط، حاصلخيز و غني از ترکيبات و مواد هوموسي و با زهکشي مناسب بايد کشت کرد. در مناطقي که شدت نور زیاد است، با سايه دهي به گياه باعث افزايش محصول مي‌شوند. بهترين دما براي رشد ريشه ها 20 درجه سانتيگراد است که در اين دما ساير اندام هاي سنبل الطيب بهترين رشد را دارند. ميزان رطوبت در خاک 80 تا 90 درصد ظرفيت زراعی بهترين نتيجه را داشته است. خاک مناسب براي کشت سنبل الطيب بايد سرشار از مواد غذايي، بافت لوم يا لومی شنی با مقادير متوسط هوموس و pH آن بین 5/6 تا 5/7 باشد.

گل سنبل الطیب

تاریخ کشت سنبل الطیب

زمان مناسب براي کشت مستقيم اوايل بهار است، يعني زماني که رطوبت و بارندگي زیاد است. در اين صورت در زمين اصلي و در رديفهایی به فاصله 40 سانتيمتر کشت ميشود.

کشت سنبل الطیب

در برخي کشورها به علت بالا بودن رطوبت و بارندگي مناسب همواره از کاشت مستقيم بذر در زمين اصلي استفاده می‌شود. ولی در کشت غیر مستقیم در اواسط تابستان (نیمه دوم تیر)، بذرها را در خزانه اي که آماده شده است، کشت مي‌کنند. بذرها در رديف‌هايي به فاصله 15 تا 20 سانتيمتر در خزانه کشت می‌شود و روي بذرها را حداکثر 1/0سانتيمتر با خاک برگ می‌پوشانند. سپس غلتک مناسبي زده مي‌شود. براي هر هکتار زمين به 500 تا 700 مترمربع خزانه نياز است. در هر مترمربع به يک گرم و براي هر هکتار زمين به 500 تا 700 گرم بذر نياز است. نِشاها در اواخر شهريور تا اوايل مهر، که ارتفاع آنها به 15 تا 17سانتيمتر ميرسد، بايد به زمين اصلي منتقل شوند. در فصل پاييز هنگام تهيه زمين ميزان 15 تا 20 تن در هکتار کود حيواني و 40 تا 50 کيلوگرم در هکتار کود فسفر، 20 تا 30 کيلوگرم در هکتار کود پتاسيم و 40 تا 50 کيلوگرم در هکتار مصرف می شود. در اين فصل نيز کود ازت مورد نياز گياهان باید به صورت سرک به خاک اضافه شود. با این حال بهتر است درخصوص تغذیه گیاه، به آزمون خاک مزرعه و توصیه کودی توسط کارشناسان تغذیه توجه کرد. سنبل الطيب به آب زياد نياز دارد. آبياري در اين گياه بايد هفته اي يک بار صورت گيرد. مبارزه با علفهاي هرز در طول رويش سنبل الطيب، در افزايش عملکرد ريشه نقش عمدهاي دارد. مهمترین آفتي که خسارت اقتصادي به سنبل الطيب وارد ميکند، لارو یا همان کرم سفيد ريشه است. از بيماريهاي سنبل الطيب میتوان سفيدک سطحي را نام برد.

ریشه سنبل الطیب

برداشت سنبل الطیب

ريشه سنبل الطيب مانند هر ريشه حاوي ماده مؤثره، در اواخر رويش (پایيز يا زمستان) از بيشترین مقدار ماده مؤثره برخوردار است. چنانچه نشاها در پایيز به زمين اصلي منتقل شده  باشند، بايد در فصل پایيز(مهر- آبان)سال بعد برداشت شوند. در اين صورت نيز توصيه مي‌شود ريشه ها در فصل پایيز بعد برداشت شوند. برداشت ريشه در فصل پایيز سال سوم مناسب نيست؛ زيرا عملکرد کاهش مي يابد. قبل از برداشت ريشه، ابتدا بايد اندام هاي هوايي گياه را برداشت کرد. ريشه ها را زمانی از خاک خارج می‌کنند که رطوبت خاک کاهش يافته است.

منبع

گیاه دارویی سنبل ‌الطیب -1398- سید فاضل فاضلی کاخکی و علی ‌اکبر مؤیدی