شناسایی گیاهان سمی در کشاورزی

تعداد بسیار زیادی از گیاهان و قارچها در طبیعت وجود دارند که برخلاف ظاهر زیبایی که دارند بسیار سمی هستند و حتی می‌توانند باعث مرگ موجودات زنده شوند. در این مطلب تعدادی از مهم ترین گیاهان سمی و کاربردهای آنها معرفی شده است.

معرفی گیاهان سمی

شوكران

شوكران گياهی از خانواده چتریان و از جنس شوکران ها است که در قدیم به ان شوكران، دوراس تفتي، بيخ كوهي و تفت بيخ هم گفته می‌شد. بـيخ شـوكران و عصاره برگ و ساقه آن سمي بوده و جنون آور است. بوي آن ضعيف و مزه اش کم است. از نظر ظاهري شبیه رازيانه است.از گونه هاي آن شوكران آبي و شوكران صغير هستند. تمامي اجزاء اين گياه سمي هستند. ماده سـمي آن Cicutoxin و از خانواده آلكالوئيدها است. پزشكان ايراني و يوناني از اين ماده در قديم استفاده هاي داروئي بسيار می‌کردند.

شوکران

بيد انجيل يا كرچك

گياه كرچك داراي يك آلكالوئيد سمي به نام ريسين اولئين كه نوعي توكسالبومين است، مي باشد ريسين حدود 6 برابر سيانيد و بيش از دو برابر زهر مار كبرا سمي است. مصرف آن ايجاد تهوع، آشفتگي، سكر و سلب اشتها مي كند. دانه هاي كرچك شباهت زيادي به لوبيا چيتي دارند و به شدت سمی هستند.

گیاه کرچک

هندوانه ابوجهل

یکی دیگر از گیاهان به شدت سمی، آلوچه سگ (نام محلي) که در فارسي به آن هندوانه ابوجهل مي‌گوينـد. سـبزرنگ بـه انـدازه طـالبي بسـيار كوچـك برگهايش مانند هندوانه روي زمين پهن می‌شود. بوته اي گسترده يا خوابيده در روي سطح زمين دارد. و بوسـيله ي بذر تکثیر مي شود. اين گياه همه جا ديده مي شود بخصوص در زمين هاي بياباني، اين گياه در برابر دماي بيشتر از 40 درجه سانتيگراد و حتي دماي زير صفر مقاوم است بوتة به هم پيچيده و هرز روئيـده شـدة هندوانة ابوجهل داراي برگهاي تقريباٌ خاكستري است اين برگها داراي حاشيه شكاف دار هستند و بخش ها يـا لبـه هاي شكاف خورده به گردي متمايل است گلهاي كوچك زرد مايل به سبز اين گياه زنگولـه اي شـكل اسـت ميـوة هنوانه ابوجهل شبيه هندوانه ، گرد و كوچك به قطر 3 تا 8 سانتيمتر به رنگ زرد مايـل بـه سـبز و صـاف و سـمي است. ميوة هندوانه تلخ است وقتي كه مي رسد و داخلش سرخ با دانه هاي سياه يا قهـوه اي است. میوه بعد از رسیدن می‌ترکد.

هندوانه ابوجهل

تاج الملوك

اين گياه نام هاي ديگري مانند تاج الملوك زينتي ،گل نافرمان ، زبان به قفا دارد. ريشه این گياه بيشتر از قسمتهاي ديگر آن، حاوي گروهي از آلكالوئيدهاي سمي است. اين گياه، يك سال در ميان گل مي‌دهد. طول شاخه هاي آن به حدود 90 سانتيمتر ميرسد و برگهاي آن بـه رنـگ سبز تيره و كنگره كنگره است. گلهاي ارغواني، بنفش يا آبي اين گياه به شكل سنبله در فصل تابستان و پاييز ظاهر مي‌شوند.گلبرگ بالايي كه عملا كاسبرگ مي‌باشد، به شكل يك كلاه خود است كه بقيه گلبرگها را در داخل خـود جاي مي‌دهد. ريشه گياه گوشتي و به شكل ترب است. تاج الملوك گياهي بادوام است كه تا بيش از 3 سال عمـل مي‌كند.

تاج الملوک

 گل انگشتانه

گلهاي سنبله اي شبيه انگشتانه وارونه دارد. در دامنه هاي غربي كوهستان منطقه ميرويد ولي براي زيبايي گلهايش در باغچه مي كارند. ساقه اي به طول 50 سانتيمتر دارد. ماده اي سمي دارد كه در طب جديد و قديم براي بيماري قلبي از آن استفاده مي‌شود.

انگشتانه

سرخدار

 گياهي دو پايه است كه به صورت در ختچه هايي با برگهـاي سـوزني و گـاهي كـم و بـيش باريـك و دراز ديـده مي‌شوند كه به صورت متناوب در سطح ساقه قرار دارند. از اين تيره فقـط گونـه سـرخدار در شـمال ايـران يافـت مي‌شود. دانه گياه بوسيله پوشش ناقص قرمز رنگي كه گوشتي است و از بهم پيوستن و گوشتي شـدن براكتـه هـاي اطراف گل ماده حاصل شده است پوشيده مي‌شود. اين پوشش آريل ناميده مي‌شود. چـوب ايـن گيـاه قرمـز رنـگ است و در صنعت حائز اهميت است. ولي به علت داشتن آلكالوئيد سمي به نام Taxin مورد توجه است. اسـتفاده كودكان از پوشش دانه موجب مرگ كودكان مي‌شود.

سرخدار

تاجريزي

 تاجريزي (قرمز، سياه) قرمزآن بوته اي 30 تا 50 سانتيمتري است، گلهاي سفيد قشنگي دارد و پس از ريزش گلها ميـوه سبزي مي‌دهد كه پس از رسيدن قرمز مي شود. مزه شيرين دارد، طعمي گوجه فرنگـي ماننـد. كـلاً از بـرادران گوجـه فرنگي و تيزه بادمجان (انگور روباه ، سگ انگـور ، قـوش اوزمـي) بـراي بيماريهـاي پوستی، سـرطان، درد اسـتخوان، ترشحات زنانه، برونشيت مزمن، نزله مزمن، سياه سرفه و ده ها بيماري ديگر. تاجريزي سياه دانـه هـاي سیـاهي دارد كـه بسيار سمي است.

تاجریزی

فرفيون

گياهي است يكساله از خانواده Euphorbiaceae كه ساقه هـاي ان متعدد،بلنـد و راسـت اسـت. كـه از طريـق بذرتكثير مي يابند.طول ساقه15تا50سانتيمتر و رنگ آن سبز تيره است. اگر ساقه یا برگ آن را بشكنيد شيرابه اي بسيار تلخ از آن خارج می‌شود كه اگر قطره اي از آن را در یک کیلو شير بيندازيد پنيـرمـي شـود. در هـر صـورت شـيرابه شـير سگ در حد نهايت تلخ و تاول زا و سمي است.

فرفیون

درخت چریش یا نیم(Neem)

درخت نیم يا درخت برآورنده حاجات و آرزوها ، هديه اي خدائي و گياهي معجزه گر براي تمامي دردها و درختي براي فردا ناميده شده است. در محوطه بيشتر معابد و بناهاي مذهبي هند حداقل يك درخت Neem كاشته شده است. اين گياه علاوه بر خاصيت آفت كشي در پزشكي سنتي هندي به عنوان دارو برای درمان مالاريا و انگل هاي ديگر، ديابت، بيماري هاي پوستي، التهاب، سرطان، باكتري هاي عفونت زا، هيپرليپيدمي و به عنوان عامل تحريك سيستم ايمني مصرف مي‌گردد. اين گياه، بومي هندوستان است اما در كشورهايي با آب و هواي مشابه هند نيز رشد مي‌كند.گياه چريش در مناطق جنوبي كشور ما قابل رشد است. موثرترين بخش اين گياه در مغز دانه آن وجود دارد.

درخت چریش

شاهدانه- كانابيس

ماري جوانا ماده اي است قهوه اي رنگ كه از گل و ساقه گياهي به نام «شاه دانه هندي» يا «كانابيس» در مناطق گرمسير و حاره بدست مي‌آيد. داراي بوته هاي بزرگ است كه گاهي تا دو متر مي‌رسد. دانه هاي فندقي شكل دارد و از برگهاي آن ماده سمي حشيش گرفته مي‌شود. به حشيش نامهاي ديگري همچون: بنگ، ماري جوانا، چرس، قنب هندي، معجون، بنگ آب، دوغ وحدت، شارا، شارانگ، قانجا و... نيز اطلاق م‌يشود كه به تناسب لغات و فرهنگهاي مختلف به اين نامها شهرت دارد.

کشت شاهدانه

ديفن باخيا

جويدن برگهاي اين گياه موجب بروز درد شديد، التهاب در دهان و گلو مي‌گردد. لكنت زبان بـه صـورت گهگـاه براي چندين روز مشاهده مي شود. عصاره اين گياه مي تواند مشكلات زيادتري را ايجاد نمايد.

دیفن باخیا

زعفران پاييزي

كولشيسين آلكالوئيد گياهي است به نام زعفران پاييزي كه ماده موثرش بيشتر در دانه و پياز گيـاه يافـت مـي‌شـود.كولشيسين از جمله موادي است كه در بدن جمع مي‌شود و حداكثر مقدار خوراك آن 0.05 گـرم در يكبـار است. علايم مسموميت در انسان به صورت سردرد شديد، استفراغ، ادرار زياد ، تشنج ، فلج شدن خون در رگهاي بدن و در صورت ادامه يافتن علايم ، منجر به مرگ خواهد شد.

زعفران پاییزی

منبع

کتاب سم شناسی محیط- دکتر روح اله دهقانی


منبع : کتاب سم شناسی محیط- دکتر روح اله دهقانی
تاریخ مطلب : ۱۳۹۹/۰۲/۰۷