راهنمای کشت گیاه دارویی شیرین بیان

کشور ما با توجه به تنوعی که در اقلیم دارد ظرفیت کشت گیاهان دارویی مختلف را از شمال تا جنوب دارد. این صنعت از ارزش افزوده بالایی در کشور برخوردار است و می‌تواند باعث اشتغال زایی شود.  

گیاه دارویی شیرین بیان

کشور ما با توجه به تنوعی که در اقلیم دارد ظرفیت کشت گیاهان دارویی مختلف را از شمال تا جنوب دارد. این صنعت از ارزش افزوده بالایی در کشور برخوردار است و می‌تواند باعث اشتغال زایی شود.  

معرفی گیاه شیرین بیان

گیاه شیرین بیان (Glycyrrhizza glabra) یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی است، این گیاه چند سـاله و دارویی عمده در سراسر جهان است که هم به صـورت خـودرو و هـم بـه صـورت زراعی کشت و جمع آوري می‌شود. شیرین بیان گیاهی علفی و چند ساله است، که ارتفـاع آن 5/1متر می‌رسد. برگچه‌هاي آن بیضی شکل بـا کنـاره صـاف و بـه رنـگ سـبز مات است. گلهاي این گیاه به رنگ آبی روشن است و ریشه آن چوبی و بسـیار وسیع است که در اعماق زمین فرو می‌رود و مغزه ریشه آن زرد رنگ بامزه شیرین است. ایـن گیـاه در کشـورهاي اسـپانیا، یونـان، ترکیـه، سـوریه، عـراق، ایـران و افغانستان به صورت خودرو رویش دارد. نام های دیگر این گیاه ریشه مجو و عرق سوس است.

گلدهی شیرین بیان  

گلهای شیرین بیان نامنظم و به رنگ زرد، ارغوانی یا بنفش و به صورت مجتمع در انتهـاي ساقه‌هاي گلدهنده مشابه می‌شوند، طـول گـل هـا بـه بـیش از یـک سـانتی متـر می‌رسد. گیاه اواخر بهار و اوایل تابستان (خرداد-تیر) به گل می‌رود. معمولاً زمان گلدهی، اردیبهشت تا خرداد است، گل آذین خوشه، گلها داراي دمگلـی بسـیار کوتاه، برگها مرکب شانهاي فرد، کرکدار، سرنیزه‌اي و لوزوي تخـم مرغـی شـکل است. هر سال رشد اندامهـاي رویشـی گیـاه از اوایـل فـروردین شروع می‌شود. این اندامها در پاییز از بین می‌روند ولی اندام زیرزمینـی آن بـاقی می‌ماند داراي ریشه خیلی ضخیمی است. میوه به طول دو تا سه سانتیمتر و خرمایی رنگ است، طرفین میوه باریک و کم و بیش نوك تیز می‌شود، داخل میوه سه تا پنج دانه لوبیایی شـکل بـه رنـگ قهوه‌اي وجوددارد. پوسته دانه ضخیم و محکم و وزن هزاردانه10گرم است. طول ریشه شیرین بیان متفاوت است و به نوع گیاه و شـرایط اقلیمـی محـل رویش بستگی دارد و بین 30 تا60 سانتیمتر است، طول ریشه در مناطق خشک و خاكهاي سبک به200 سانتیمتر هم میرسد.

شیرین بیان

محل رویش شیرین بیان  

منشأ گیاه شیرین بیان نواحی مدیترانه‌اي اسـت و در مناطق گرم و آفتابگیـر در کنـار مزرعـه هـا و بـاغ هـا مـی‌رویـد. کشـورهاي تولیدکننده آن انگلستان، ایران، فرانسـه، آلمـان، چـین، ایتالیـا، یونـان و ترکیـه هستند. این گیاه در خاكهاي شنی عمیق که حاوي کلسیم است به خـوبی رشـد می‌کند. شیرین بیان به صورت گسترده‌اي در ایران و عراق رشد می‌کند و در اروپـا به نام شیرین بیان ایران مشهور است. در ایران در نواحی آذربایجان غربی و شرقی، کردستان، استان فارس و خراسان به صورت خودرو رشد می‌کند. بهترین محصول شیرین بیان در کرمانشــاه، ســرحد فــارس و کرمــان می‌روید. البته در بسیاری از مزارع ایران به صورت علف هرز وجود دارد.

بذر شیرین بیان

آب و هوای مناسب برای کشت شیرین بیان

منشاء این گیاه نواحی مدیترانه است در طول رویش به هـواي گـرم و آفتاب کافی نیاز دارد. ریشه این گیاه در خاكهاي شنی با ضخامت زیاد گسترش زیادي یافته عملکرد آن نیز افزایش می‌یابد. شیرین بیان در دماي 6 تا 25 درجـه سانتیگراد می‌روید. شیرین بیان گیاهی نورپسند است. نور کافی سبب افزیش مـواد مـوثره ریشـه می‌شود. این گیـاه بـه آب و مـواد و عناصـر غـذایی کـافی نیـاز دارد. در مرحلـه گلدهی آب کافی باید در اختیار گیاه قرار گیرد. شیرین بیان معمـولاً در منـاطقی که مقدار بارندگی سالانه بین400 تا1160 میلیمتر باشد می‌روید. براي کاشت این گیاه باید از زمینهاي شنی با لایه‌هاي ضخیم خاك و غنـی از ترکیبات کلسیم استفاده کرد. اسیدیته خاك براي شرین بیان بین 5\5 تا 2\8 مناسب است.

جوانه زنی بذر شیرین بیان

البته بذر شیرین بیان حالت خواب وجود دارد که باعث می‌شود در شرایط نا مناسب رشد نکند و بتواند ماهها در خاک بدون اینکه جوانه بزند باقی بماند. دما اصلی تـرین پیام محیطی تنظیم کننده خواب در شیرین بیان است. بیشترین درصد جوانه زنی نهایی در بذور کرمانشاه و فارس در دامنه دماهاي 15 تا 35 درجه سانتیگراد و کمترین درصد در دماي صفر درجه دیده می‌شود.

بذر شیرین بیان

خاک مناسب برای شیرین بیان

ریشه عمیقی دارد به همین دلیل عمق شخم خاک 40 تا 70 سانتی متر باشد. پس از اضافه کردن کود فسفره مـورد نیـاز زمـین را تسطیح کرده و بستر را براي کشت گیاه باید آماده نمود.

تاریخ کشت و مقدار بذر لازم برای کشت شیرین بیان

اوایل بهار (فروردین) زمان مناسبی براي کشت مستقیم بذر در زمین اصلی است. فاصله ردیفهاي کاشت از یکدیگر 60 سانتیمتر و عمق بذر موقع کاشت 2 تـا 3 سانتیمتر مناسب می‌باشد. بذر مورد نیز براي هـر هکتـار زمـین 12 تـا 15کیلـو است.

اوایل بهار (فروردین - اردیبهشت) نیز زمان مناسـبی بـراي کاشـت بـذر در خزانه هوایی آزاد کشت (غیرمستقیم) می‌باشـد. فاصـله ردیـف هـا از یکـدیگر در خزانه 30 تا 40 سانتیمتر مناسب است. عمق بذر شیرین بیان موقع کاشـت بایـد 2 سانتی متر باشد. درکشت غیرمستقیم مقدار بذر مورد نیاز براي هر هکتار زمـین 0.5 تا 1 کیلوگرم است. اواسط پاییز (آبان) هنگامی که ارتفاع نشاءها به 20 تـا 25 سانتیمتر رسید آنها را باید در ردیفهایی به فاصله 60 تا 80 سانتیمتـر در زمـین اصلی کشت کرد. فاصله دو بوته روي ردیف کاشت 40 تا 50 سانتیمتـر مناسـب است. زمان مناسب براي تکثیر رویشی شیرین بیان اواسط پاییز (آبان) است. فاصله ردیفها از یکدیگر 60 تا80 سانتیمتر و فاصله دو بوته در طـول ردیـف 30 تـا 40 سانتیمتر مناسب است. عمق مطلوب براي کاشت قطعات ریشه‌اي متفـاوت و بـه بافت خاك و رطوبت محیط بستگی دارد. به طوري که ایـن عمـق در خـاك هـاي سبک 15 تا20 سانتیمتر و در خاكهاي سـنگین 10 تـا 12 سـانتی متـر توصـیه می‌شود.

رشد شیرین بیان در سال اول

رشد شیرین بیان در سال اول رویشی کند است. از ایـن رو علـف هـاي هـرز می‌توانند بدون رقابت و به سرعت توسعه یابند، لذا کنترل علـف هـاي هـرز قبـل از کاشت و نیز تهیه بستر فاقـد علـف هـاي هـرز ضـرورت دارد. در سـال اول رویـش علفهاي هرز را به طور مکانیکی با دست یا کولتیواتور باید وجـین کـرد.

برداشت شیرین بیان

چنانچه شیرین بیان به روش رویشی تکثیرشده باشد سه تا چهـار سـال ولـی اگـر تکثیر توسط بذر انجام گرفته باشد پنج تا شش سال پس از کاشت میتوان ریشه را برداشت کرد. زمان مناسب براي برداشت ریشه فصل پاییز پس از خشک شدن اندامهاي هوایی بر اثر سرماست. ریشه را در سطوح کوچک کشت با دسـت ولـی در مقیاس وسیع با ماشینهاي مخصوص، برداشت مـی‌کننـد. از آنجـا که مـواد موثره ریشه شیرین بیان درآب حل می‌شود، از اینرو ریشه‌ها را خیلـ ی سـریع بـا آب جاري باید شست. پس از تمیز کردن، پوست ریشه‌ها را باید جدا کرد، سـپس آنها را با قطعات10 تا 15سانتیمتري تقسیم و خشک نمود.

خواص دارویی شیرین بیان

از آن برای استخراج موادی که در دن دانپزشکی کاربرد دارد استفاده می‌شود. برای تهیه داروهای ضد التهاب و درمان زخم ها از آن استفاده می‌شود. در درمان زخمهای معده طولانی هم کاربرد دارد.

منبع

بسته کار آفرينـی کشت شيرين بيان- علی محمد عمویی نسرین قاسمپور مریم کاملی-1394


منبع : بسته کار آفرينـی کشت شيرين بيان- علی محمد عمویی نسرین قاسمپور مریم کاملی-1394
تاریخ مطلب : ۱۳۹۹/۰۲/۲۹