راهنمای کشت آرتیچوک یا سیب زمینی ترشی

با توجه به نیاز روز افزون کشور به مود غذایی، برای رشد ظرفیت تولید دام نیاز به تولید علوفه با کیفیت و به مقدار کافی است. به همین دلیل یکی از اقدامات توجه به منابع جدید علوفه است که علاوه بر تولید علوفه به شرایط آب و هوایی کشور هم سازگار باشد.

گیاه آرتیچوک چیست؟

 یکی از اهداف امداد کشاورز آموزش و ترویج آموزش کشاورزی مدرن، آموزش باغداری،  آموزش کشاورزی ارگانیک و آموزش کشاورزی در منزل با حداقل امکانات است. به همین دلیل سعی در تولید آموزش رایگان کشاورزی و جذاب برای همه گروه ها کرده است. یکی از راههای  آموزش کشاورزی نوین توجه به محصولات جدید و یا فراموش شده در کشور است. یکی از این گیاهان گیاه آرتیچوک یا سیب زمینی ترشی است. 

گیاه آرتیچوک یک محصول جهانی است که در شرایط دیم تا آبی درسراسر جهان کشت می‌شود که شاید ما آن را با نام سیب زمینی ترشی بشناسیم. گیاه آرتیچوک قابلیت رشد در طیف گستردهای از شرایط آبوهوایی را در تمام فصول سال دارد، اگرچه بهره وری زراعی آن در مناطق مختلف تا حد زیادی متفاوت است. گیاه آرتیچوک  قابلیت رشد در طیف گستردهای از شرایط آب و هوایی را در تمام فصول سال دارد، اگرچه بهره وری زراعی آن در مناطق مختلف تا حد زیادی متفاوت است.  از ویژگی های جالب این گیاه تولید غده، دائمی بودن (به دلیل رویش مجدد هرساله از غده)، رشدزیاد (تا ارتفاع بیش از 3 متر)، ترکیب شیمیایی مناسب و عملکرد تولید زیاد بیوماس رویشی(توده هوایی) و غده است. از دیگر ویژگیهای مهم آن می‌توان به مقاومت به خشکی و شوری (قادر به رشد در مناطق خشک و مناطق حاشیه ای و ساحلی)، مقاومت در برابر سرما و سازگاری خوب با روزهای طولانی خنک، رشد در خاکهای ضعیف و قلیایی، مقاومت در مقابل بیماریها و علفهای هرز است. این گیاه کمترین نیاز کودی را دارد، برای کشت در خاکهای شنی ضعیف و خشک است و می‌توان آن را به عنوان محافظ و گیاه جایگزین برای کاهش فرسایش خاک به کار بردآرتیچوک توانایی رشد مجدد خوبی دارد و در صورت تأمین آب کافی می‌توان آن را 3 تا 4چین در سال برداشت کرد.

 

گل آرتیچوک

گیاه سیب زمینی ترشیی

معرفی گیاه آرتیچوک

آرتیچوک گیاهی چندساله با ساقه های محکم، خشبی و دارای غده است. عمودی رشد میکند و به انواع تک ساقه، دارای 2 تا 3 ساقه یا دارای بیش از 3 ساقه منشعب شده از غده، طبقه بندی می‌شود این گیاه از خانواده آستراسه است. منشاء این گیاه نواحی مرکزی آمریکای شمالی، شرق ایالات متحده، مکزیک و کانادا منشأ اولیه گیاه آرتیچوک ذکر شده است. در منابع دیگری گزارش شده است که آرتیچوک بومی آمریکای شمالی بودهو در منطقه ای کشت می‌شود که دریاچه های بزرگ آن را محدودکرده است. آرتیچوک برای رشد در بسیاری از مناطق جغرافیایی ازجمله اروپا و بیشتر مناطق شمال آمریکا به خوبی سازگاری پیدا کرده است. رشد فصلی آن به دلیل تحمل سرما بیش از محصولات دیگر گسترش می‌یابد و حتی ممکن است سرما سبب بهبود مزه آن شود. روش تکثیر و تولید غده‌های بالغ در این گیاه از طریق دانه، ریزوم یا غده است که حدود 130 روز طول می‌کشد.

گیاه آرتیچوک  در مناطقی با بارندگی فراوان به خوبی رشد می‌کند و آبیاری گیاهان کشت شده، به ویژه در زمان تشکیل غده، مفید است. این گیاه به وفور در مناطق مرطوب مثل رودخانه و جویبارها، چمنزارها و نواحی باتلاقی، همانند رشد آن در مزارع کشاورزی و باغ ها، به طور خودرو دیده می‌شود.

ریشه آرتیچوک

کاشت سیب زمینی ترشی

آماده کردن زمین

کنگر آرتیچوک در اغلب خاکها قادر به رشد است و به دلیل مقاوم بودن غده آرتیچوک و قدرت بالای رشد آن در زمان کاشت، آماده کردن زمین در موقع کاشت برای رشد آن کافی است و نیازی به تهیه بستر در فصول قبل از کاشت نیست. با اینحال بهتر است زمین مدنظر در اواخر پاییز سال قبل از کاشت، با عمق 30 سانتی متر شخم عمیق زده شودو در زمان کاشت، یعنی فروردین سال بعد، دیسک زده شده و در صورت نیاز با ادوات مناسب تسطیح شود. پس از تسطیح، زمین به صورت جوی و پشته برای کاشت غده آماده می‌شود و در صورت استفاده از ردیف کار نیازی به جوی و پشته کردن نیست.

کشت آرتیچوک

روش کاشت غده های سیب زمینی ترشی همانند سیب زمینی انجام می‌شود. برای این منظور در مزارع کوچک میتوان با دست غده‌ها را کاشت، ولی در مزارع بزرگ از ادوات کاشت مکانیزه سیب زمینی مثل ردیفکار استفاده می‌شود. باتوجه به هدف تولید(علوفه یا غده) تراکم کاشت متفاوت است. برای تولید علوفه توصیه می‌شود غده‌ها با تراکم بیشتری کاشته شوند. برای این منظور باتوجه به ادوات کشاورزی موجود، فاصله غده‌ها در روی پشته 20 تا ۲۵ سانتیمتر و فاصله ردیفها از هم (فاصله بین دو پشته) 50 تا ۷۵ سانتیمتر در نظر گرفته می‌شود. بنابراین در هر هکتار زمین حدود 60 تا ۷۰ هزار غده مورد نیاز است.

تاریخ کشت

زمان کاشت غده‌های آرتیچوک در اکثر مناطق کشور باتوجه به شرایط آب وهوایی هر منطقه، از نیمه دوم اسفند تا پایان نیمه اول اردیبهشت ماه متفاوت است. برای مثال در کرج نیمه اول فروردین مناسب ترین زمان برای کاشت غده‌های این علوفه است.

خاک و تغذیه مناسب برای رشد آرتیچوک

از نظر تغذیه‌ای آرتیچوک نیاز به کوددهی زیادی ندارد و محصول مناسبی برای زمین های حاشیه‌ای به ویژه مناطق خشک با خاکهای فقیر است. مناسب ترین خاک برای حداکثر رشد همه ارقام، خاکهای لومی شنی، لومی سبک و خاکهایی که در مسیر انتهایی رودخانه قراردارندیا خاکهای آبرفتی است و بیشترین محصول غده در خاکهای سبک شنی حاصلخیز به دست می آید. این گیاه به خاکهای با  pHهای متفاوت سازگار است و pH بین 4.5 تا 8.2  خاک مناسب است.

آبیاری آرتیچوک

آرتیچوک در برابر خشکی و تنش آبی نسبتا در مقایسه با بسیاری از گیاهان در برابر خشکسالی مقاوم تر است. هرچند زیستگاه بومی آرتیچوک نواحی خشک نیست، اما مقاومت آن به تنش آبی از این حقیقت منشأ گرفته که قادر است در نواحی نیمه خشک، بدون آبیاری، به آسانی رشدکند. مدت و مقدار آبیاری به میزان بارندگی، تراکم کاشت غده، حاصلخیزی خاک، نوع خاک و عوامل دیگر بستگی دارد.

مقاومت به شوری در آرتیچوک

مقاومت در برابر شوری آن در حد متوسط است و تنوع ژنتیکی در مقاومت به شوری وجود دارد. بنابراین، می‌تواند با اطمینان در زمین های تحت اثر شوری با 25 تا ۵۰ درصد آبیاری با آب دریا رشد یابد.

بیشتر ارقام آرتیچوک در طول فصل رشدحداقل 125 روزه، به طور متوسط به دمای سالیانه بین 6 تا 16 درجه سانتیگراد نیازدارند. تحمل آرتیچوک در مقابل سرما نسبت به ذرت و محصولات دیگر بیشتر است. حرارت مورد نیاز برای شروع جوانه زدن و توسعه غده‌های کاشته شده در خاک حداقل 6.7 درجه سانتیگراد است، ولی در عین حال غده‌ها در دمای پایین تر از 5 درجه سانتیگراد هم می‌توانند جوانه بزنند و ریشه تولید کنند. مقاومت برگ و ساقه آرتیچوک در مقابل سرمازدگی کمتر از غده‌هاست، بنابراین الزم است قبل از شروع فصل سرما، بخش هوایی برای استفاده غذایی دام یا موارد دیگر برداشت شود.

منبع

آرتیچوک؛ یک منبع علوفه ای جدید در تغذیه دام- نادر پاپی-1398