تغذیه درختان با عناصر ریز مغذی

گیاهان برای رشد و تولید محصول به انواعی از عناصر غذایی نیاز دارند. هر کدام از عناصر در گیاهان نقش خاصی را بر عهده دارند. هفت عصر آهن، منگنز، روی، مس، مولیبدن و کلر از عناصر کم مصرف یا ریز مغزی هستند.

 

وضعیت عناصر غذایی کم مصرف یا میکرو در خاکهای کشور

خاکهای کشور ما به دلیل آهکی بودن و به دلیل مصرف بیش از حد کودهای فسفاته کمبود عناصر غذایی را به خصوص آهن و روی را نشان می‌دهند. کمبود عناصر غذایی ریز مغذی در زمین های شنی و آهکی و یا زمین های زراعی که در آنها دائم کشت می‌شود وجود دارد. در ایران به ازای هر یک تن کود مصرفی 2 گرم کود ریز مغذی مصرف می‌شود. کمبود عناصر مختلف در گیاهان باعث حساس شدن گیاهان به بیماری ها و یا بروز علائم کمبود در آنها می‌شود که می‌تواند تولید محصول را هم به شدت کاهش می‌دهد.  

کمبود عناصر غذایی باعث اختلال در روند ساختن و تولید قند و پروتئین در گیاهان می‌شود که در نهایت باعث کاهش محصول و ضعف گیاه می‌شود.  اگر درختان در حساس ترين مرحله رشد مثلا در مرحله گلدهي يا تشكيل ميوه با كمبود عناصر غذائي مواجه شوند، خسارت وارده تشديد مي‌گردد. در بیشتر موارد کشاورزان و باغداران کمبود مواد غذایی را با بیماری های گیاهی اشتباه می‌گیرند.

رابطه عناصر غذایی و بیماری ها

برخی از عناصر غذایی مانند روی، آهن، منگنز و بور روی کنترل بیماری های درختان میوه تاثیر زیادی دارند. برای مثال تغذیه به موقع درختان میوه مانند هسته داران در کنترل کنه و شته و یا انواع لارو های چوبخوار و یا برخی بیماری ها مانند سفیدک ها نقش دارند. البته بهترین راه برای استفاده صحیح از کودهای پر مصرف و کم مصرف انجام آزمایشات خاک است. وجـود خـاك هـاي آهكي در كشـور ما باعث مرگ زود رس و یا کوتاهی عمر درختان هسته دار است. زردي و کلروز برگها، ضعف عمومی درختان، تـرك خوردگي و بروز شانكر در ناحيه طوقه و تنه اصـلي درختـان شده و از بین رفتن تـدريجي آنهـا از جمله علائمي است كه باغداران باید به آنها توجه زیادی کنند. البته بیمارگرهایی مانند قارچ ها، باکتری ها و نماتد ها باعث مرگ زود رس درختان هسته دار هستند. یکی از علائم کمبود عناصر ریز مغذی مانند روی که در درختان هسته دار باغات مشاهده می‌شوند كلروز و مرگ جوانه هاي انتهائي درختان ميوه يا خشكيدگي سرشاخه ها در تابستان است. البته این علائم به علائم بیماری های قارچی هم شباهت دارد. کمبود روی مقاومت دفاعی گیاهان در برابر حمله آفات و بیماری ها را کمتر می‌کند.

روی

علائم کمبود عنصر غذایی روی در گیاهان: باریک شدن برگها، ریزش آنها قبل از بلوغ، کمتر شدن فاصله بین گره ها و دسته ای شدن برگها در روی سر شاخه ها هم از علائم کمبود روی در درختان میوه هسته دار است.

آهن

درختان میوه هسته دار در برابر کمبود همه ریز مغذی ها حساس هستند. بیشترین کمبود عناصر ریز مغذی در درختان هسته دار کمبود آهن است. نیاز درختان هسته دار به آهن کم است اما اگر همین مقدار هم برای گیاه تامین نشود علائم شدید بیماری بروز می‌کند. کمبود آهن در هسته داران به خصوص هلو سبب ایجاد بیماری به نام زردی می‌شود که بیشتر در خاکهای آهکی دیده می‌شود.

دلیل کمبود عناصر غذایی در خاک

کمبودها در گیاه به دو دسته واقعی و دروغین تقسیم می‌شوند. کمبود واقعی به دلیل کمبود عناصر غذایی در خاک و یا وجود ترکیب شیمیایی غیر قابل جذب آن برای گیاه است. کمبود عناصر غذایی به علت ایجاد شرایط خاص در محیط کشت بوجود می‌آید. در این حالت ریشه ها قادر به جذب عناصر موجود در خاک نیستند.

سرد بودن خاک: در این حالت پتاسیم موجود در خاک جذب نمی‌شود.

غرقابی بودن خاک: عناصری مانند آهن، مس و کلسیم در این نوع خاکها جذب نمی‌شوند. برای مثال آبیاری پشت سر هم در خاک باعث ایجاد شرایط احیا و اکسیداسیون در خاک شده و عناصری مانند آهن و منگنز به دلیل اکسید شدن غیر قابل جذب می‌شوند.

اسیدیته (PH) نا مناسب: در خاکهای خیلی اسیدی، منگنز و روی و در خاکهای قلیایی آهن، منیزیم و بُر جذب نمی‌شود.

اثر متقابل و منفی عناصر نسبت به یکدیگر: ممکن است حضور یک عنصر باعث عدم جذب عنصر دیگر ‌شود. برای مثال حضور پتاسیم بیش از حد باعث کمبود منیزیم می‌شود و یا حضور بیش از حد ازت باعث رشد سبزینه ای گیاه شده و تعادل مصرف برخی عناصر مورد نیاز در گیاه را به هم می‌زند.

دلایل دیگر کمبود عناصر در گیاه

شستشوی خاک بخصوص در خاکهای سبک باعث کمبود عناصر محلول در خاک مانند ازت و منیزیم می‌شود. در شرایط اسیدی خاک حلالیت برای آهن و کلسیم بیشتر شده و شسته می‌شوند و در شرایط قلیایی شستشوی پتاسیم هم اتفاق می‌افتد. با فشرده شدن خاک و عدم تبادلات گازی در خاک، گاز دی اکسید کربن محبوس شده و با کربنات های خاک تشکیل بی کربنات داده و رسوب کلسیم می‌شود و شرایط قلیایی ایجاد شده در خاک، منجر به کمبود برخی عناصر می‌شود. مصرف کود حیوانی نپوسیده در ابتدا باعث می‌شود تا ازت موجود در خاک صرف پوسیدن کود شده و در نتيجه گیاه با کمبود ازت مواجه شود و از طرفی با مصرف کود حیوانی، ميزان بعضي از عناصر، در خاک چندین برابر افزایش یافته و منجر به کمبود جذب دیگر عناصر موجود در خاک می‌شود.

استفاده از کودهای شیمیایی پر مصرف و عدم کاربرد کودهای شیمیایی کم مصرف، منجر به کمبود آنها در خاک شده که لزوم یک مدیریت صحیح در مصرف کودهای پر مصرف و کم مصرف در خاک ضروری به نظر می‌رسد. در زمان خشکی و تبخیر بیش از حد ازسطح خاک، برخی نمکهای محلول مثل کلرور پتاسیم و سدیم و کمی هم کلسیم و منیزیم و یا ترکیبات نیترات به سطح خاک آمده و در نتيجه جذب اين عناصر براي ریشه امکان پذیر نیست.

روش های تعیین کمبود عناصر

 عناصر در گیاه به دودسته متحرک و غیر متحرک تقسیم می‌شوند. علائم کمبود عناصر متحرک یا پویا در برگهای پیر یعنی برگهای پایینی اتفاق می‌افتد زیرا این عناصر در برگهای پایینی به طرف برگهای جوان حرکت می‌کنند. عناصر متحرک یا پویا مانند: ازت، فسفر، پتاسیم و منیزیم. علائم کمبود عناصر غیر متحرک یا ایستا ابتدا در برگهاي جوان (برگهاي بالایی) اتفاق مي‌افتد زيرا اين عناصر مي‌توانند از برگهاي پير پاييني به طرف برگهاي جوان بالایی حركت كنند، كه اين عناصر عبارتند از کلسیم، آهن، مس، روی، منگنز، مولیبدن و بر.

آنالیز و تجزیه خاک

آنالیز بافتهی گیاهی مانند برگ و دمبرگ

تشخیص علائم ظاهری

کوددهی

میزان عناصر غذایی موجود در خاک بستگی به ساختمان و بافت خاک، سوابق کشت و کار و عملیات انجام شده بر روی آن دارد. خاکها در اثر برداشت محصول مداوم و زیاد، از نظر مواد معدنی و عناصر غذایی فقیر می‌شوند و نیاز به کود پیدا می‌کنند که براي جبران آن، می‌توان طی یک برنامه زمانبندی مشخص اقدام به استفاده از کودهای مختلف شیمیایی، حیوانی و گیاهی کرد. هدف از زمانبندی مصرف کود، به دست آوردن بهینه ترین زمان واکنش گیاه به کود می‌باشد.

 مقدار و زمان مصرف کود دو عامل بنیادین برای کاربرد بهینه کودهای شیمیایی و افزایش بازده مصرفی آنها است. مقدار کود مصرفی، بر اساس مقدار عناصر غذایی موجود در خاک، میزان جذب عناصر توسط گیاه و نیاز گیاه در طول دوره رشد تعیین می‌شود. با کاهش غلظت عناصر غذایی در خاک، مقدار کود مصرفی افزایش می‌یابد، ولی دریافت عناصر غذایی به وسیله گیاهان، نمایانگر جذب توسط همه ریشه هایی است که در قسمتهای کود داده شده و کود داده نشده گسترش یافته اند. عناصر غذایی موجود در کودها به روشهای مختلفي چون پخش در خاک، برگ پاشی و کود آبیاری در اختیار گیاهان گذاشته می‌شوند. هر چند تلاش می‌شود که عناصر غذایی در خاک رویین یکنواخت توزیع شود ولی در عمل چنین نبوده و غلظت آنها می‌تواند در هر نقطه از خاک متفاوت باشد. به این دلیل پخش صحیح کود، برای یکسان کردن غلظت عناصر غذایی در محلول خاک به منظور دستیابی به عملکرد بهینه و افزایش بازده آنها ضروری است. با آنکه کودهای شیمیایی مهم ترین منبع تامین عناصر غذایی گیاه هستند استفاده بجا و بهینه از آنها در به دست آوردن نتیجه مورد نظر، حفظ نظام اکولوژی محیط و تضمین سلامت مصرف کنندگان تولیدات کشاورزی نقش اساسی دارند. بی شک تشخیص کمبود عناصر غذايي مورد نیاز گیاه در مصرف بهینه و به موقع آن نقشی مهمی دارد.

دانلود اپلیکیشن امداد کشاورز

دانلود اپلیکیشن امداد کشاورز

مشاوره رایگان کشاورزی، کشاورزی هوشمند، مشاوره تلفنی کشاورزی، آفت، بیماری، کود، بذر، سم، زراعت، باغداری، زنبورداری، دام، طیور، آبزیان، پرورش قارچ، ماشین آلات، خرید و فروش، محصولات و نهاده‌های کشاورزی، زعفران، پسته، گیاهان دارویی، گاو، گوسفند، میگو، مشاوره رایگان، کشاورزی نوین، کشاورزی آنلاین، کشاورزی مدرن، کارشناس کشاورزی، اخبار کشاورزی، دانلود اپلیکیشن کشاورزی، اپلیکیشن کشاورزی، اپلیکشن آفات و بیماری‌ها، مشاوره رایگان با کارشناس کشاورزی، نرم افزار کشاورزی

منابع

علائم کمبود عناصر غذایی در درختان میوه، نادر سلیم، زهرا زحمتکش- 1387

کمبود عناصر ريزمغذي و بروز بيماري در درختان ميوه ببا محوریت آهن و بر- رعنا دستجردی، سید حامد امیر آبادی


منبع : امداد کشاورز
تاریخ مطلب : ۱۳۹۸/۱۰/۰۲